Δεκατέσσερα δισεκατομμύρια μπαίνουν, δεκατρία βγαίνουν

Κάθε δημόσια διαφωνία για τα χρήματα στην Κύπρο είναι διαφωνία για κάποιο κομμάτι αυτής της εικόνας. Βοηθά να τη δείτε μία φορά ολόκληρη.

Διαβάστε την από τα αριστερά προς τα δεξιά. Αριστερά είναι όλα όσα εισέπραξε το κράτος το 2024. Δεξιά είναι όλα όσα πλήρωσε με αυτά. Το πλάτος κάθε λωρίδας είναι το ποσό.

Τι λένε οι αριθμοί

Τι μπαίνει. Η μεγαλύτερη μεμονωμένη πηγή δεν είναι ο φόρος εισοδήματος. Είναι ο ΦΠΑ, με €3,17 δισεκατομμύρια, λίγο περισσότερο από το ένα πέμπτο όλων των εισπράξεων. Οι εισφορές για τις κοινωνικές ασφαλίσεις και το ΓεΣΥ φτάνουν περίπου τα €4 δισεκατομμύρια· ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει περίπου €630 εκατομμύρια που συνεισφέρει το ίδιο το κράτος στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Οι φόροι των εταιρειών, μαζί με την έκτακτη εισφορά για την άμυνα, φέρνουν €2,4 δισεκατομμύρια. Ο φόρος εισοδήματος των ατόμων, αυτός που έρχεται πρώτος στο μυαλό, φέρνει €1,29 δισεκατομμύρια μαζί με τον φόρο κεφαλαιουχικών κερδών: λιγότερο από εννέα ευρώ στα εκατό.

Δύο κουμπαράδες. Η μέση της εικόνας είναι το κομμάτι που οι περισσότερες περιγραφές παραλείπουν. Τα χρήματα δεν μπαίνουν όλα σε έναν σωρό. Οι φόροι μπαίνουν στον γενικό προϋπολογισμό, όπου παύουν να είναι «ΦΠΑ» ή «φόρος εισοδήματος» και γίνονται απλώς χρήματα που το κράτος μπορεί να ξοδέψει για οτιδήποτε. Οι εισφορές μπαίνουν σε δύο ταμεία, των κοινωνικών ασφαλίσεων και της υγείας, και μπορούν να ξοδευτούν μόνο για συντάξεις, επιδόματα και υγειονομική περίθαλψη. Γι' αυτό οι λωρίδες στα αριστερά φτάνουν με χρώμα και ο γενικός προϋπολογισμός πληρώνει σε γκρίζο, ενώ το πράσινο των εισφορών διασχίζει την εικόνα από τη μία άκρη ως την άλλη.

Τι βγαίνει. Οι συντάξεις είναι το μεγαλύτερο κονδύλι, με €3,14 δισεκατομμύρια, σχεδόν το ένα τέταρτο όλων των δαπανών. Ακολουθούν η υγεία με €2,13 δισεκατομμύρια και η παιδεία με €1,75 δισεκατομμύρια. Η άμυνα είναι €627 εκατομμύρια. Οι τόκοι του δημόσιου χρέους είναι €434 εκατομμύρια.

Τι σημαίνει για εσάς

Αν μοιράσετε τις δαπάνες στους ανθρώπους που ζουν εδώ, το κράτος ξόδεψε €13.657 ανά κάτοικο το 2024, δηλαδή €37 την ημέρα. Από αυτά τα €37 της ημέρας, περίπου εννέα πήγαν σε συντάξεις, έξι στην υγεία και πέντε σε σχολεία και πανεπιστήμια.

Αξίζει να σκεφτείτε και το πλεόνασμα. Το κράτος εισέπραξε €1.439 εκατομμύρια περισσότερα από όσα ξόδεψε. Δείτε από πού ξεκινά αυτή η λωρίδα: σχεδόν όλη βγαίνει από τα ταμεία, όχι από τον γενικό προϋπολογισμό. Όσα πληρώνουν οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των συντάξεων και της περίθαλψης που πληρώνονται. Το πλεόνασμα είναι όσα βάζει στα ταμεία το ίδιο το κράτος: η γκρίζα λωρίδα ανάμεσα στους δύο κουμπαράδες, και η εισφορά του στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, που οι στατιστικές τη μετρούν μέσα στις εισφορές.

Οι διαφωνίες

Είναι το κράτος μεγάλο ή μικρό; Οι δαπάνες ήταν 38% της οικονομίας το 2024. Στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν 49%. Με αυτό το μέτρο, το κυπριακό κράτος είναι αρκετά μικρότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αν αυτό είναι πλεονέκτημα ή σημάδι ότι οι δημόσιες υπηρεσίες είναι ισχνές είναι θέμα άποψης, και υποστηρίζονται και τα δύο.

Τι πρέπει να γίνει με το πλεόνασμα; Κάποιοι θέλουν να χρησιμοποιηθεί για ανακούφιση από την ακρίβεια. Άλλοι θέλουν να κρατηθεί για τη μείωση του χρέους. Η εικόνα προσθέτει ένα γεγονός σε αυτή τη συζήτηση: στους λογαριασμούς το πλεόνασμα βρίσκεται στα ταμεία, που έχουν υποσχέσεις να τηρήσουν προς τους μελλοντικούς συνταξιούχους.

Πώς το ξέρουμε

Όλα τα στοιχεία προέρχονται από τις στατιστικές δημόσιων οικονομικών της Eurostat για την Κύπρο, που τις καταρτίζει η Στατιστική Υπηρεσία με ευρωπαϊκούς κανόνες. Η εικόνα καλύπτει τη «γενική κυβέρνηση»: τον κρατικό προϋπολογισμό, τα ταμεία Κοινωνικών Ασφαλίσεων και ΓεΣΥ, την τοπική αυτοδιοίκηση και άλλους δημόσιους οργανισμούς, μετρημένα όλα μαζί και χωρίς τις πληρωμές που γίνονται μεταξύ τους.

Το έτος είναι το 2024, γιατί είναι το πιο πρόσφατο που έχει και αναλυτικά στοιχεία για τους φόρους και δαπάνες ανά σκοπό. Τα σύνολα του 2025 έχουν ήδη δημοσιευτεί (έσοδα €15,92 δισεκατομμύρια, δαπάνες €14,68 δισεκατομμύρια), και η εικόνα θα περάσει στο 2025 όταν ακολουθήσουν τα αναλυτικά στοιχεία.

Τα €14,75 δισεκατομμύρια περιλαμβάνουν περίπου €1,16 δισεκατομμύρια που το κράτος καταγράφει ως πληρωμή προς τον εαυτό του και όχι ως είσπραξη από κάποιον: €633 εκατομμύρια που πιστώνει στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και €525 εκατομμύρια σε τεκμαρτές συνταξιοδοτικές εισφορές που υπολογίζουν οι στατιστικές για το δικό του προσωπικό, του οποίου τις συντάξεις πληρώνει απευθείας. Και τα δύο εμφανίζονται και στην πλευρά των δαπανών, γι' αυτό το πλεόνασμα δεν επηρεάζεται.

Οι στατιστικές δεν ξεχωρίζουν το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων από το ταμείο του ΓεΣΥ, γι' αυτό σχεδιάζονται ως ένα. Η λωρίδα από τον γενικό προϋπολογισμό προς τα ταμεία είναι η εισφορά του κράτους στο ΓεΣΥ και άλλες μεταβιβάσεις, μαζί με τους τόκους που πληρώνει για τα αποθεματικά που έχει δανειστεί από αυτά. Η εισφορά του κράτους στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, €633 εκατομμύρια το 2024, δεν βρίσκεται σε αυτή τη λωρίδα: οι στατιστικές την καταγράφουν μέσα στις εισφορές, και η εικόνα ακολουθεί τις στατιστικές.

Διορθώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2026. Μια προηγούμενη εκδοχή θεωρούσε ότι όλες οι εισφορές πληρώνονται από εργαζομένους και εργοδότες. Περιλαμβάνουν όμως και την εισφορά του ίδιου του κράτους στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, την οποία οι στατιστικές μετρούν μέσα στις εισφορές.