Δύο κουμπαράδες, όχι ένας

«Το κράτος έχει πλεόνασμα» είναι αλήθεια, και κρύβει το πιο χρήσιμο γεγονός για αυτό το πλεόνασμα. Το κράτος δεν κρατά τα χρήματά του σε έναν κουμπαρά. Τα κρατά σε δύο, και τα χρήματα μετακινούνται από τον έναν στον άλλο.

Τι λένε οι αριθμοί

Ο πρώτος κουμπαράς είναι ο γενικός προϋπολογισμός. Εκεί μπαίνουν ο φόρος εισοδήματος, ο ΦΠΑ, οι φόροι των εταιρειών και οι φόροι κατανάλωσης, και από εκεί πληρώνονται σχολεία, αστυνομία, άμυνα, δρόμοι, μισθοί και τα περισσότερα επιδόματα. Το 2025 η κεντρική κυβέρνηση εισέπραξε €11,65 δισεκατομμύρια και ξόδεψε €11,67 δισεκατομμύρια. Στο τέλος της χρονιάς τής έλειπαν €17 εκατομμύρια.

Ο δεύτερος κουμπαράς είναι τα ταμεία: το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, που πληρώνει συντάξεις και επιδόματα, και το ταμείο του ΓεΣΥ, που πληρώνει την υγειονομική περίθαλψη. Το 2025 εισέπραξαν €5,48 δισεκατομμύρια και πλήρωσαν €4,23 δισεκατομμύρια. Στο τέλος της χρονιάς τούς περίσσευαν €1,25 δισεκατομμύρια.

Προσθέστε τα δύο, μαζί με ένα μικρό πλεόνασμα της τοπικής αυτοδιοίκησης, και βγαίνουν τα €1,24 δισεκατομμύρια που έγιναν πρωτοσέλιδο.

Όμως τα ταμεία δεν γεμίζουν μόνο από εργαζομένους και εργοδότες. Από τα €5,48 δισεκατομμύρια που εισέπραξαν, τα €4,32 δισεκατομμύρια καταγράφονται ως εισφορές. Ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει την εισφορά του ίδιου του κράτους στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, που οι λογαριασμοί του ταμείου την υπολογίζουν σε €689 εκατομμύρια. Άλλα €856 εκατομμύρια τα πλήρωσε το κράτος, τα περισσότερα ως εισφορά του στο ΓεΣΥ. Και €305 εκατομμύρια ήταν τόκοι, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για τα δύο ταμεία μαζί, που τους περισσότερους τους πλήρωσε το κράτος για τα αποθεματικά που έχει δανειστεί από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Αν αφαιρέσετε τα χρήματα του κράτους, μένουν λίγα. Οι εργαζόμενοι, οι εργοδότες και οι αυτοτελώς εργαζόμενοι πλήρωσαν περίπου €3,63 δισεκατομμύρια, και ανάμεσά τους το κράτος ως εργοδότης του δικού του προσωπικού. Τα ταμεία πλήρωσαν περίπου €3,64 δισεκατομμύρια σε συνταξιούχους, ασθενείς και παρόχους υγείας εκτός κράτους, και άλλα €590 εκατομμύρια σε άλλα τμήματα του κράτους, τα περισσότερα, απ' όσο μπορούμε να κρίνουμε, πληρωμές του ΓεΣΥ προς τα κρατικά νοσηλευτήρια. Άρα όσα πληρώνουν οι εργαζόμενοι και οι εργοδότες δεν ξεπερνούν όσα πληρώνουν τα ταμεία. Το πλεόνασμα των €1,25 δισεκατομμυρίων είναι, σε καθαρή βάση, όσα έβαλε στα ταμεία ο γενικός προϋπολογισμός: οι εισφορές του και στα δύο και οι τόκοι που οφείλει, μείον όσα του επέστρεψαν τα ταμεία.

Αν το δείτε από την άλλη πλευρά, από τον γενικό προϋπολογισμό δεν έλειπαν στην πραγματικότητα €17 εκατομμύρια. Πριν από όσα έβαλε στα ταμεία τού περίσσευαν περίπου €1,2 δισεκατομμύρια. Μεγάλο μέρος από αυτά δεν πληρώθηκε ποτέ σε μετρητά: το κράτος πιστώνει την εισφορά του στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων σε λογαριασμό που κρατά το ίδιο.

Δεν πρόκειται για εικόνα μίας μόνο χρονιάς. Από το 2019 τα ταμεία έχουν πλεόνασμα κάθε χρόνο, και ο κεντρικός προϋπολογισμός είχε έλλειμμα σε πέντε από αυτά τα επτά χρόνια.

Τι σημαίνει για εσάς

Το πλεόνασμα των ταμείων δεν είναι χρήματα που περισσεύουν. Οι σημερινοί εργαζόμενοι και εργοδότες δεν πληρώνουν περισσότερα από όσα παίρνουν οι σημερινοί συνταξιούχοι και ασθενείς. Το πλεόνασμα είναι το μερίδιο του ίδιου του κράτους, που το βάζει στην άκρη, σε μεγάλο βαθμό στα χαρτιά, έναντι των συντάξεων για τις οποίες αποκτούν δικαίωμα αυτοί οι εργαζόμενοι. Το ταμείο θα πρέπει να τις πληρώσει αργότερα.

Ούτε βρίσκεται το αποθεματικό σε κάποιο θησαυροφυλάκιο. Ο Υπουργός Εργασίας δήλωσε τον Σεπτέμβριο του 2026 ότι το κράτος έχει δανειστεί περίπου €12 δισεκατομμύρια από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Τα στοιχεία για το χρέος συμβαδίζουν με αυτό: σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το χρέος της ίδιας της κεντρικής κυβέρνησης είναι €33 δισεκατομμύρια, ενώ το κράτος ως σύνολο χρωστά €20 δισεκατομμύρια σε όλους τους άλλους. Η διαφορά είναι όσα χρωστά ένα τμήμα του κράτους σε άλλο.

Όταν λοιπόν ακούτε ότι το κράτος μπορεί να πληρώσει κάτι «χάρη στο πλεόνασμα», αξίζει να ρωτάτε για ποιον κουμπαρά γίνεται λόγος, και αν για αυτά τα χρήματα έχει ήδη δοθεί υπόσχεση.

Οι διαφωνίες

Πρέπει να ξοδευτεί το πλεόνασμα; Η μία πλευρά λέει ότι, όταν οι τιμές ανεβαίνουν, ένα κράτος που εισπράττει πάνω από ένα δισεκατομμύριο περισσότερα από όσα ξοδεύει πρέπει να επιστρέψει ένα μέρος, με μέτρα ανακούφισης για τα καύσιμα, τα τρόφιμα και το ρεύμα. Η άλλη πλευρά λέει ότι το πλεόνασμα πρέπει να συνεχίσει να μειώνει το χρέος, γιατί αυτό είναι που μείωσε τους τόκους που πληρώνει το κράτος.

Οι αριθμοί προσθέτουν ένα σημείο που συνήθως το προσπερνούν και οι δύο πλευρές. Στους λογαριασμούς το πλεόνασμα ανήκει στα ταμεία, όχι στον προϋπολογισμό που πληρώνει τα μέτρα ανακούφισης. Και είναι χρήματα του ίδιου του γενικού προϋπολογισμού, που μπήκαν στην άκρη για να καλυφθούν υποχρεώσεις προς τους μελλοντικούς συνταξιούχους.

Είναι ασφαλές το ταμείο των συντάξεων; Το ετήσιο πλεόνασμά του είναι μεγάλο, και αυτό καθησυχάζει. Όμως, αν το αποθεματικό είναι κυρίως δάνειο προς το κράτος, όπως δείχνει ο αριθμός του Υπουργού, το ταμείο είναι τόσο ασφαλές όσο η ικανότητα του κράτους να το αποπληρώσει. Αυτός είναι ένας λόγος που το χαμηλό δημόσιο χρέος έχει σημασία για τους συνταξιούχους, και είναι μέρος της διαφωνίας για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση που τέθηκε σε διαβούλευση τον Σεπτέμβριο του 2026.

Πώς το ξέρουμε

Τα στοιχεία είναι οι λογαριασμοί της Eurostat για κάθε τμήμα της γενικής κυβέρνησης: κεντρική κυβέρνηση, τοπική αυτοδιοίκηση και ταμεία κοινωνικής ασφάλισης. Τα στοιχεία του 2025 είναι η πρώτη εκτίμηση και θα αναθεωρηθούν.

Ο διαχωρισμός του πλεονάσματος των ταμείων είναι δικός μας υπολογισμός πάνω σε αυτούς τους λογαριασμούς. Οι εισφορές καταγράφηκαν στα €4.318 εκατομμύρια. Τα ταμεία ξόδεψαν €4.228 εκατομμύρια, από τα οποία €590 εκατομμύρια επέστρεψαν σε άλλα τμήματα του κράτους, και έτσι περίπου €3.640 εκατομμύρια πληρώθηκαν σε ανθρώπους και σε παρόχους υγείας. Το κράτος πλήρωσε στα ταμεία €856 εκατομμύρια και τα ταμεία εισέπραξαν €305 εκατομμύρια σε τόκους.

Οι στατιστικές μετρούν την εισφορά του κράτους στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων μέσα στις εισφορές των εργοδοτών. Αυτή είναι δική μας ανάγνωση: οι λογαριασμοί του ίδιου του ταμείου δείχνουν εισφορά του κράτους €689 εκατομμύρια το 2025, η στατιστική γραμμή για τις μεταβιβάσεις από το κράτος αντιστοιχεί στην εισφορά του κράτους στο ΓεΣΥ και δεν αφήνει χώρο γι' αυτήν, και οι εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών στους λογαριασμούς των ίδιων των δύο ταμείων υπολείπονται του καταγραμμένου συνόλου κατά περισσότερο από αυτό, περίπου €950 εκατομμύρια το 2024· το υπόλοιπο ταιριάζει με τα μικρότερα ταμεία για πλεονάζον προσωπικό, άδειες και αφερεγγυότητα. Αφαιρέσαμε τα €689 εκατομμύρια από τις εισφορές και τα μετρήσαμε ως χρήματα του κράτους. Το Γενικό Λογιστήριο αναφέρει ότι η εισφορά αυτή δεν αποτελεί πραγματική ταμειακή εκροή.

Οι στατιστικές μετρούν μαζί το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και το ταμείο του ΓεΣΥ, γι' αυτό δεν μπορούμε να δείξουμε πόσο από το πλεόνασμα ανήκει στο καθένα. Ο αριθμός για όσα έχει δανειστεί το κράτος από το ταμείο προέρχεται από τον Υπουργό Εργασίας, όπως τον μετέδωσε ο Τύπος. Το Γραφείο Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους υπολογίζει τις καταθέσεις του ταμείου στο κράτος σε €11,3 δισεκατομμύρια στο τέλος του 2025, και σε €13,2 δισεκατομμύρια μαζί με τους μικρότερους λογαριασμούς κοινωνικών ασφαλίσεων· η ιστορία Ποιος κρατά το χρέος έχει τις λεπτομέρειες.

Διορθώθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2026. Μια προηγούμενη εκδοχή έλεγε ότι σχεδόν το μισό πλεόνασμα ήταν χρήματα του γενικού προϋπολογισμού. Είχε μετρήσει την εισφορά του κράτους στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων σαν να την είχαν πληρώσει εργαζόμενοι και εργοδότες.