Το νερό και ο προϋπολογισμός

Όταν τα φράγματα είναι χαμηλά, η Κύπρος πίνει τη θάλασσα. Ανάδοχοι, οι περισσότεροι ιδιωτικές εταιρείες, λειτουργούν τις μονάδες αφαλάτωσης και το κράτος αγοράζει ό,τι παράγουν. Το 2023 ήταν περισσότερο από το μισό του πόσιμου νερού που διέθεσε το κράτος.

Τι λένε οι αριθμοί

Το κονδύλι στον προϋπολογισμό ονομάζεται «αγορά νερού». Ήταν €44 εκατομμύρια το 2016 και €110 εκατομμύρια το 2025. Ο προϋπολογισμός του 2026 έχει €142 εκατομμύρια και το νομοσχέδιο για το 2027 έχει €168 εκατομμύρια. Σχεδόν όλο είναι αφαλατωμένο νερό.

Μέχρι το 2025 η αύξηση οφειλόταν περισσότερο στην τιμή παρά στην ποσότητα. Οι μονάδες παρήγαγαν περίπου 50 εκατομμύρια κυβικά μέτρα το 2021 και 62 εκατομμύρια το 2023, και σύμφωνα με τις εκθέσεις του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων παρήγαγαν περισσότερα από αυτά το 2016, με τα μισά χρήματα. Οι αυξήσεις που προϋπολογίζονται για το 2026 και το 2027 προσθέτουν και ποσότητα, από νέες προσωρινές και κινητές μονάδες.

Κάθε μονάδα έχει μια τιμή στη σύμβασή της, από €0,51 ως €0,87 το κυβικό μέτρο. Η τιμή που πληρώνεται στην πράξη αναπροσαρμόζεται κατά τη διάρκεια της σύμβασης, και η αφαλάτωση λειτουργεί με ηλεκτρισμό, άρα το κόστος της ενέργειας είναι ο πιθανός λόγος που ανέβηκε. Το 2023 το κράτος πλήρωσε κατά μέσο όρο από €1,02 στη Λάρνακα ως €1,75 στη Δεκέλεια.

Στη συνέχεια το κράτος πουλούσε νερό χονδρικά στα τότε συμβούλια υδατοπρομήθειας προς €0,82 το κυβικό μέτρο. Σε καθεμία από τις πέντε μονάδες πλήρωσε περισσότερα από αυτό.

Υπάρχει ένα ακόμη κόστος. Οι συμβάσεις εγγυώνται στις μονάδες ένα ελάχιστο, και έτσι το κράτος πληρώνει χρέωση αναμονής για νερό που δεν παραγγέλνει. Το 2023 αυτή έφτασε τα €5,4 εκατομμύρια, μαζί με τον ΦΠΑ.

Τι σημαίνει για εσάς

Ο λογαριασμός του νερού σας δεν το δείχνει αυτό. Πληρώνετε τον επαρχιακό σας οργανισμό, που αγοράζει νερό χονδρικά από το κράτος· την εποχή του ελέγχου η χονδρική τιμή ήταν €0,82 το κυβικό μέτρο. Το αφαλατωμένο μέρος αυτού του νερού κόστισε στο κράτος μέχρι και περίπου τα διπλά για να το αγοράσει· το νερό από τα φράγματα κοστίζει λιγότερο. Ό,τι δεν καλύπτει η τιμή έρχεται από τον γενικό προϋπολογισμό.

Το 2025 το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων ξόδεψε συνολικά €239 εκατομμύρια και εισέπραξε €49 εκατομμύρια από την πώληση πόσιμου νερού. Στο νομοσχέδιο του 2027 ξοδεύει €288 εκατομμύρια, ποσό που καλύπτει και φράγματα και άρδευση. Είναι περίπου €290 για κάθε κάτοικο, πριν από όσα παίρνει πίσω από την πώληση νερού.

Είναι μέρος μιας ευρύτερης εικόνας. Η Κύπρος ξοδεύει το 2,1% της οικονομίας της για στέγαση και κοινοτικές υποδομές, τριπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι 0,7%, και η ύδρευση είναι πάνω από το ένα τρίτο αυτού: €267 εκατομμύρια το 2024, από €146 εκατομμύρια το 2019.

Οι διαφωνίες

Πρέπει το νερό να κοστίζει όσο κοστίζει η παραγωγή του; Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα νερά ζητά η τιμή του νερού να ανακτά το κόστος του, και η Κύπρος έχει υποσχεθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση ψηλότερα τέλη νερού ως μέρος της πράσινης φορολογικής μεταρρύθμισής της· οι κανονισμοί που τα αυξάνουν είναι πλέον σε ισχύ. Το επιχείρημα υπέρ είναι ότι μια τιμή κάτω από το κόστος ενθαρρύνει τη σπατάλη σε μια χώρα που της λείπει το νερό. Το επιχείρημα κατά είναι ότι το νερό είναι είδος πρώτης ανάγκης και ότι την αύξηση θα τη σήκωναν τα νοικοκυριά και οι γεωργοί.

Περισσότερες μονάδες ή λιγότερη σπατάλη; Στις 2 Σεπτεμβρίου 2026 το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τρεις ακόμη μόνιμες μονάδες, στη Δεκέλεια, την Αγία Θέκλα και την Πόλη Χρυσοχούς, πέρα από μία που είχε ήδη εγκριθεί για την ανατολική Λεμεσό. Η ανακοίνωση δεν ανέφερε κόστος. Το επιχείρημα υπέρ περισσότερων μονάδων είναι ότι δεν μπορεί πια κανείς να βασίζεται στις βροχές. Το επιχείρημα κατά του να βασίζεται η χώρα μόνο σε αυτές είναι ότι το νερό που εξοικονομείται, με την επιδιόρθωση δικτύων που έχουν διαρροές ή με την επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένου νερού, δεν χρειάζεται να αγοραστεί.

Ποιος σηκώνει τον κίνδυνο της τιμής; Το 2023 το κράτος πλήρωσε σε κάθε μονάδα πολύ περισσότερα από τις τιμές των συμβάσεων, άρα ο κίνδυνος να ανέβει το κόστος βαραίνει το κράτος και όχι τον ανάδοχο. Ο πίνακας της Ελεγκτικής Υπηρεσίας που το δείχνει δεν λέει για ποιον λόγο γίνεται η αναπροσαρμογή· η ενέργεια είναι η προφανής εξήγηση.

Πώς το ξέρουμε

Το κονδύλι για την αγορά νερού για το 2025, το 2026 και το 2027 είναι από το νομοσχέδιο του προϋπολογισμού του 2027, σε ταμειακή βάση. Τα προηγούμενα χρόνια είναι από απολογισμούς προϋπολογισμών που συγκεντρώθηκαν για το αδελφό μας εγχείρημα Fragmata και δεν ξαναδιαβάστηκαν για αυτή την ιστορία. Το κονδύλι περιλαμβάνει και ανακυκλωμένο νερό που αγοράζεται από τους επαρχιακούς οργανισμούς, περίπου €7 εκατομμύρια το 2024, και ο προϋπολογισμός δεν το ξεχωρίζει.

Οι τιμές ανά κυβικό μέτρο, οι ποσότητες και η χρέωση αναμονής είναι από την ειδική έκθεση ΠΕ/01/2025 της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για τη διαχείριση των υδάτων, με στοιχεία που έδωσε το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων· οι τιμές είναι χωρίς ΦΠΑ. Η ετήσια έκθεση του ίδιου του Τμήματος δίνει ελαφρώς χαμηλότερες ποσότητες. Η χονδρική τιμή των €0,82 είναι από την ίδια έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας και είναι προγενέστερη των ψηλότερων τελών νερού που ισχύουν τώρα, άρα μπορεί να έχει αλλάξει.

Οι τρεις νέες μονάδες είναι από την ανακοίνωση του Υπουργικού Συμβουλίου της 2ας Σεπτεμβρίου 2026.

Η σύγκριση ανάμεσα σε όσα ξόδεψε το Τμήμα και όσα εισέπραξε από την πώληση νερού είναι από τον προϋπολογισμό. Τα δύο κονδύλια δεν καλύπτουν ακριβώς το ίδιο νερό, αφού οι πωλήσεις περιλαμβάνουν νερό από τα φράγματα, άρα η διαφορά τους δεν είναι επίσημος αριθμός για την επιδότηση. Επίσημος αριθμός για την επιδότηση δεν υπάρχει.