Ο λογαριασμός του άνθρακα

Το μεγαλύτερο μέρος του ηλεκτρισμού της Κύπρου παράγεται με καύση πετρελαίου. Με βάση τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένας ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός πρέπει να αγοράζει ένα δικαίωμα για κάθε τόνο διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπει. Η τιμή αυτών των δικαιωμάτων ανέβηκε από περίπου €25 το 2020 σε πάνω από €80 το 2023, και το κόστος πέρασε κατευθείαν στους λογαριασμούς.

Τι λένε οι αριθμοί

Η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου πλήρωσε €75 εκατομμύρια για δικαιώματα το 2020 και €211 εκατομμύρια το 2024. Στα πέντε χρόνια από το 2020 ως το 2024 το σύνολο ήταν €955 εκατομμύρια, που η Ελεγκτική Υπηρεσία περιγράφει ως «κόστος που μετακυλίεται στον καταναλωτή». Το 2024 ήταν το 19% όλων όσων εισέπραξε η Αρχή από την πώληση ηλεκτρισμού.

Μέχρι τον Απρίλιο του 2026 εμφανιζόταν στον λογαριασμό μέσα στην αναπροσαρμογή τιμής καυσίμων. Κατά μέσο όρο το 2025 ήταν 5,8 σεντ για κάθε κιλοβατώρα, πριν από τον ΦΠΑ. Οι στατιστικές τιμών της Eurostat δίνουν τον ίδιο αριθμό, και με βάση αυτές αντιστοιχεί στο 20% όσων πλήρωσε ένα νοικοκυριό. Από τους λογαριασμούς του Μαΐου 2026 μέρος του κόστους καλύπτεται από τη βασική τιμή του τιμολογίου και το υπόλοιπο από την αναπροσαρμογή τιμής καυσίμων· στους λογαριασμούς του Οκτωβρίου 2026 εκτιμούμε το σύνολο σε περίπου 7 σεντ, όπως εξηγεί η ιστορία Ο φόρος που δεν βλέπετε ποτέ.

Το κράτος βρίσκεται και στην άλλη πλευρά αυτής της αγοράς. Κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παίρνει δικαιώματα για να τα πουλήσει σε δημοπρασία, και η Κύπρος εισέπραξε έτσι €113 εκατομμύρια το 2024. Το νομοσχέδιο του προϋπολογισμού αναμένει €152,5 εκατομμύρια το 2027.

Τα δύο ποσά δεν είναι τα ίδια χρήματα. Η Αρχή αγοράζει σε μια πανευρωπαϊκή αγορά, όχι από το κυπριακό κράτος. Όμως και τα δύο μεγαλώνουν με την ίδια τιμή, άρα όταν ο άνθρακας ακριβαίνει, τα νοικοκυριά πληρώνουν περισσότερα και το κράτος εισπράττει περισσότερα.

Τι σημαίνει για εσάς

Ένα νοικοκυριό που καταναλώνει 4.000 κιλοβατώρες τον χρόνο πλήρωσε περίπου €230 για δικαιώματα εκπομπής ρύπων το 2025, και ΦΠΑ πάνω σε αυτά. Στον λογαριασμό σας δεν εμφανίζεται ως φόρος, αν και οι στατιστικολόγοι το κατατάσσουν στους φόρους. Η ιστορία Ο φόρος που δεν βλέπετε ποτέ το μετρά, ως εκτίμηση.

Στο πρατήριο πληρώνετε φόρο κατανάλωσης και ΦΠΑ, και, τον Οκτώβριο του 2026, τίποτα για τον άνθρακα. Αυτό μπορεί να αλλάξει δύο φορές. Η κυβέρνηση υποσχέθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση φόρο άνθρακα στα καύσιμα κίνησης στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας· τον Μάρτιο του 2026 ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανακοίνωσε ότι δεν θα επιβληθεί, όμως το σχετικό ορόσημο της ΕΕ, όπως τροποποιήθηκε τον Ιούλιο του 2026, εξακολουθεί να τον περιλαμβάνει. Και από το 2028 ένα σύστημα που θα ισχύει σε όλη την Ένωση θα υποχρεώνει τους προμηθευτές καυσίμων να αγοράζουν δικαιώματα για τη βενζίνη, το πετρέλαιο κίνησης και το πετρέλαιο θέρμανσης. Το σχέδιο της ίδιας της κυβέρνησης για την ενέργεια και το κλίμα, που γράφτηκε όταν το σύστημα αυτό αναμενόταν έναν χρόνο νωρίτερα, εκτιμά ότι η βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης θα είναι 11,5% ως 14,2% ακριβότερα μέχρι το 2030 εξαιτίας του και εξαιτίας άλλων μέτρων για το κλίμα.

Οι διαφωνίες

Πού πηγαίνουν τα χρήματα των δημοπρασιών; Ο κυπριακός νόμος λέει ότι ο προϋπολογισμός πρέπει να διαθέτει ποσό ίσο με τις εισπράξεις των δημοπρασιών για σκοπούς που αφορούν το κλίμα και την ενέργεια. Τα ίδια τα μετρητά μπαίνουν στα γενικά έσοδα. Η Κύπρος έχει αναφέρει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι ξοδεύει για τέτοιους σκοπούς περισσότερα από τις εισπράξεις, μέσω του γενικού προϋπολογισμού· το μεγαλύτερο κονδύλι που ανέφερε για το 2023 ήταν οι δημόσιες μεταφορές, €79 εκατομμύρια. Δεν βρήκαμε δημοσιευμένη εθνική κατάσταση που να απαριθμεί τι πλήρωσαν οι εισπράξεις κάθε χρονιάς, άρα ο ισχυρισμός δεν μπορεί να ελεγχθεί κονδύλι προς κονδύλι. Η εναλλακτική που προτείνεται συχνά είναι να επιστρέφονται τα χρήματα στα νοικοκυριά με χαμηλότερους λογαριασμούς ηλεκτρισμού.

Γιατί δεν υπάρχει φόρος άνθρακα; Το 2021, ως όρο για τα χρήματα που παίρνει από το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, η Κύπρος ανέλαβε να εισαγάγει τρεις πράσινους φόρους μέχρι τα μέσα του 2023: φόρο άνθρακα στα καύσιμα, τέλος στο νερό και τέλος για την ταφή αποβλήτων. Ένα προσχέδιο νομοσχεδίου το 2024 όριζε τον φόρο στα καύσιμα στα 5 σεντ το λίτρο, με αύξηση στα 25 σεντ μέχρι το 2033. Δεν ψηφίστηκε ποτέ, και η προθεσμία μετατέθηκε δύο φορές. Τον Ιούλιο του 2026, σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Βουλή καταψήφισε το τέλος ταφής με 26 ψήφους έναντι 19.

Τι έχει κοστίσει η καθυστέρηση; Εισήχθησαν μόνο τα ψηλότερα τέλη νερού. Στις 2 Μαρτίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέστειλε €46 εκατομμύρια από μια πληρωμή του Ταμείου Ανάκαμψης μέχρι να τεθούν σε ισχύ τα άλλα δύο. Έδωσε στην Κύπρο έξι μήνες, που έληξαν στις 2 Σεπτεμβρίου 2026· μετά από αυτό η Επιτροπή μπορεί να μειώσει οριστικά τη χορηγία. Στις 2 Οκτωβρίου 2026 δεν είχε δημοσιευτεί τέτοια απόφαση. Το επιχείρημα υπέρ της καθυστέρησης είναι ότι τα €46 εκατομμύρια, ακόμη κι αν χαθούν, είναι λιγότερα από έναν φόρο που θα έπαιρνε περίπου €50 εκατομμύρια τον χρόνο από οδηγούς και επιχειρήσεις, και περισσότερα όσο θα ανέβαινε ο συντελεστής. Το επιχείρημα κατά είναι ότι μια τιμή άνθρακα στα καύσιμα έρχεται ούτως ή άλλως το 2028 μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος, και ότι η Κύπρος έβαλε σε κίνδυνο ευρωπαϊκά χρήματα και άφησε να χαθούν δικά της έσοδα για να την αναβάλει.

Πώς το ξέρουμε

Όσα πλήρωσε η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου είναι από την ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για την Αρχή, του Φεβρουαρίου 2026, και από τις ετήσιες εκθέσεις της Αρχής· ο αριθμός του 2024 δεν έχει ελεγχθεί από ελεγκτές. Το κόστος ανά κιλοβατώρα είναι ο μέσος όρος των μηνιαίων αριθμών στο αρχείο της Αρχής για την αναπροσαρμογή τιμής καυσίμων για πελάτες χαμηλής τάσης. Από τον Μάιο του 2026 η Αρχή δημοσιεύει μόνο μέρος αυτού του κόστους, άρα δεν υπάρχει πλήρης αριθμός για μεταγενέστερους λογαριασμούς.

Το μερίδιο στην τιμή των νοικοκυριών είναι της Eurostat, για νοικοκυριό που καταναλώνει 2.500 ως 5.000 κιλοβατώρες τον χρόνο· η Eurostat ονομάζει το κονδύλι «περιβαλλοντικούς φόρους» και δεν το αναλύει. Τα €230 είναι δικός μας πολλαπλασιασμός.

Τα έσοδα από τις δημοπρασίες είναι από τον κατάλογο φόρων της Στατιστικής Υπηρεσίας και από το νομοσχέδιο του προϋπολογισμού του 2027. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει χαμηλότερο αριθμό για το 2024, €95,5 εκατομμύρια, με διαφορετική βάση. Το ιστορικό των πράσινων φόρων είναι από τις αποφάσεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής για το κυπριακό Σχέδιο Ανάκαμψης· η ψηφοφορία για το τέλος ταφής είναι όπως τη μετέδωσε το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων. Τα €50 εκατομμύρια τον χρόνο είναι εκτίμηση του ίδιου του Υπουργείου Οικονομικών, του 2024, για όσα θα απέφερε ο φόρος στα καύσιμα από όλους όσοι θα τον πλήρωναν, με 5 σεντ το λίτρο.