Πράξη δεύτερη · Το κράτοςΙστορία 16 από 31
Τριάντα χρόνια σε ένα ρυθμιστικό
Το κυπριακό κράτος ξόδεψε περισσότερα από όσα εισέπραξε σε 22 από τα τελευταία 31 χρόνια. Σε λίγο περισσότερο από μία δεκαετία πέρασε από την ανάγκη για διάσωση στα μεγαλύτερα πλεονάσματα που έχει καταγράψει.
Ανώνυμα: χωρίς σύνδεση, χωρίς email, και η διεύθυνση IP σας δεν αποθηκεύεται ποτέ. Πώς χειριζόμαστε τις απαντήσεις
Όποιος βρισκόταν στην Κύπρο τον Μάρτιο του 2013 θυμάται τις κλειστές τράπεζες. Τον θυμούνται και οι λογαριασμοί του κράτους, και δείχνουν πόσο ασυνήθιστα ήταν τα χρόνια που ακολούθησαν.
Ξεκινήστε από τη μεγάλη εικόνα: τι εισέπραξε το κράτος και τι ξόδεψε, το καθένα ως ποσοστό ολόκληρης της οικονομίας.
Έσοδα και δαπάνες του κυπριακού κράτους ως ποσοστό της οικονομίας (ΑΕΠ), 1995–2025.
← σύρετε για να δείτε ολόκληρο το γράφημα →
Eurostat gov_10a_main, συνολικά έσοδα και δαπάνες γενικής κυβέρνησης, % του ΑΕΠ.
Τι λένε οι αριθμοί
Στα περισσότερα από τα τριάντα χρόνια η γραμμή των δαπανών βρίσκεται πάνω από τη γραμμή των εσόδων. Το κράτος ξόδευε περισσότερα από όσα εισέπραττε, δανειζόταν τη διαφορά, και το έκανε τόσο στις καλές χρονιές όσο και στις κακές. Πριν από την κρίση, μόνο το 2007 και το 2008 ξέφυγαν από αυτόν τον κανόνα.
Ύστερα έρχονται τρεις απότομες κορυφές, και οι τρεις είναι τράπεζες. Το 2012 το κράτος έβαλε €1,8 δισεκατομμύρια στη Λαϊκή Τράπεζα, και το έλλειμμα εκείνης της χρονιάς έφτασε το 15% της οικονομίας. Το 2014 έβαλε €1,5 δισεκατομμύρια στα συνεργατικά ιδρύματα. Το 2018 ανέλαβε το κόστος για το κλείσιμο της Συνεργατικής Κυπριακής Τράπεζας. Ανάμεσα στις δύο πρώτες ήρθε ο Μάρτιος του 2013: ένα δάνειο διάσωσης από τους Ευρωπαίους εταίρους και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, και οι απώλειες που επιβλήθηκαν στις μεγάλες καταθέσεις.
Η τέταρτη κορυφή, το 2020, είναι η πανδημία.
Αυτό που ακολουθεί δεν έχει προηγούμενο σε αυτά τα στοιχεία. Από το 2022 η γραμμή των εσόδων είναι πάνω από τη γραμμή των δαπανών για τέσσερα συνεχόμενα χρόνια, και τα πλεονάσματα του 2024 και του 2025 είναι τα μεγαλύτερα όλης της περιόδου.
Η εικόνα πιο κάτω δείχνει την ίδια ιστορία από μέσα. Είναι το διάγραμμα της ροής του χρήματος για όποιο έτος διαλέξετε. Σύρετέ το στο 2012 και δείτε να εμφανίζεται στα αριστερά μια γκρίζα λωρίδα δανεισμού, πιο πλατιά από τον ΦΠΑ και τον φόρο εισοδήματος μαζί.
Σύρετε το έτος ή πατήστε «Έναρξη». Η κλίμακα είναι η ίδια σε κάθε έτος.
← σύρετε για να δείτε ολόκληρο το γράφημα →
Ίδιες πηγές και ίδια μέθοδος με την εικόνα της ροής του χρήματος, με όλα τα έτη στην ίδια κλίμακα. Όταν ένας κουμπαράς ξοδεύει περισσότερα από όσα εισπράττει, η διαφορά εμφανίζεται αριστερά ως δανεισμός ή ως ανάληψη από τα αποθεματικά. Η στήριξη προς τις τράπεζες καταγράφεται στη γραμμή «Μεταφορές, γεωργία, οικονομία».
Τι σημαίνει για εσάς
Ο λογαριασμός για εκείνα τα χρόνια ήταν το χρέος. Έφτασε το 114% της οικονομίας δύο φορές, το 2014 και ξανά το 2020.
Ακαθάριστο χρέος του κράτους ως ποσοστό της οικονομίας (ΑΕΠ) στο τέλος κάθε έτους.
← σύρετε για να δείτε ολόκληρο το γράφημα →
Eurostat gov_10dd_edpt1, ενοποιημένο ακαθάριστο χρέος γενικής κυβέρνησης, % του ΑΕΠ.
Στο τέλος του 2025 ήταν 55%, κάτω από την ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς του 60% για πρώτη φορά από το 2009. Σε ευρώ η πτώση είναι μικρότερη από όσο δείχνει το γράφημα: από €25,4 δισεκατομμύρια στο ανώτατο σημείο σε €20,1 δισεκατομμύρια, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat. Η υπόλοιπη βελτίωση οφείλεται στο ότι μεγάλωσε η ίδια η οικονομία, και έτσι το ίδιο χρέος σηκώνεται πιο εύκολα.
Για κάθε κάτοικο αυτό σημαίνει χρέος περίπου €20.000 και τόκους περίπου €420 τον χρόνο. Το 2015 οι τόκοι έπαιρναν επτά ευρώ από κάθε εκατό που ξόδευε το κράτος. Το 2025 πήραν τρία.
Οι διαφωνίες
Σε ποιον ανήκει η επιτυχία; Οι κυβερνήσεις προβάλλουν τη δική τους πειθαρχία: συγκράτηση των δαπανών και πλεονάσματα που χρησιμοποιήθηκαν για την αποπληρωμή δανείων. Οι επικριτές επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος της πτώσης του χρέους ως ποσοστού οφείλεται στην ανάπτυξη και στον πληθωρισμό, που μεγαλώνουν την οικονομία με την οποία συγκρίνεται το χρέος, και ότι τα ίδια τα πλεονάσματα βρίσκονται κυρίως στα ταμεία συντάξεων και υγείας. Τα στοιχεία στηρίζουν και τα δύο: το χρέος έπεσε κατά ένα πέμπτο σε ευρώ και κατά το μισό ως ποσοστό της οικονομίας.
Και τώρα; Η μία άποψη είναι ότι το χρέος πρέπει να συνεχίσει να πέφτει όσο τα πράγματα πάνε καλά, γιατί ο επόμενος κλυδωνισμός θα έρθει. Η άλλη είναι ότι ένα κράτος με χρέος στο 55%, που συνεχίζει να πέφτει, έχει περιθώριο να ξοδέψει περισσότερα για υπηρεσίες και μέτρα ανακούφισης. Τα τελευταία τριάντα χρόνια δείχνουν πόσο γρήγορα μια τραπεζική κρίση μπορεί να προσθέσει τριάντα μονάδες στο ποσοστό, αλλά και ότι το ποσοστό αυτό μειώθηκε δύο φορές.
Ποια πλευρά σας πείθει;
Και τώρα;
Ανώνυμα: χωρίς σύνδεση, χωρίς email, και η διεύθυνση IP σας δεν αποθηκεύεται ποτέ. Πώς χειριζόμαστε τις απαντήσεις
Πώς το ξέρουμε
Τα έσοδα, οι δαπάνες και το χρέος είναι τα στοιχεία της Eurostat για τη γενική κυβέρνηση, που δημοσιεύονται από το 1995 και μετά. Τα ποσά που μπήκαν στις τράπεζες προέρχονται από τον απολογισμό του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας για το πρόγραμμα της Κύπρου και από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου· οι στατιστικές των δαπανών δείχνουν αυξήσεις περίπου του ίδιου μεγέθους εκείνες τις χρονιές. Στις στατιστικές των δαπανών, η στήριξη προς τις τράπεζες καταγράφεται στις οικονομικές υποθέσεις, και γι' αυτό η γραμμή «οικονομία» φουσκώνει το 2012, το 2014 και το 2018.
Η κινούμενη εικόνα καλύπτει τα έτη από το 2005 ως το 2024, για τα οποία υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία και για τους φόρους και για τις δαπάνες. Όλα τα έτη σχεδιάζονται στην ίδια κλίμακα, και έτσι φαίνεται το κράτος να μεγαλώνει.